Nowy Jork lat 60. XIX wieku był podzielony między gangi — z własnymi terytoriami, zasadami i przemocą, która potrafiła przyćmić każdą państwową władzę. Five Points — najtwardsza dzielnica Manhattanu — należała do Billa Rzeźnika, człowieka, który nienawidził irlandzkich imigrantów i miał dość siły, by uciszyć samo prawo. Pewnego wieczoru z poprawczaka wraca syn irlandzkiego księdza, którego Rzeźnik zabił lata wcześniej, z jednym jedynym celem. Nie chce władzy, nie chce pieniędzy — chce spojrzeć w oczy człowiekowi, który odebrał mu ojca.
Gangi Nowego Jorku (oryg. Gangs of New York) to dramat historyczny z 2002 roku w reżyserii Martina Scorsesego, inspirowany książką Herberta Asbury’ego z 1928 roku o ulicznych gangach XIX‑wiecznego Manhattanu. W rolach głównych zobaczymy Leonardo DiCaprio, Daniela Daya‑Lewisa i Cameron Diaz. Film zgarnął 10 nominacji do Oscara — w tym za najlepszy film, reżyserię i aktora — i nie wygrał ani jednej, przechodząc do historii Akademii jako jedna z najbardziej spektakularnych „zbiorowych pomyłek”. Na świecie zarobił 193 mln dolarów przy budżecie 100 mln. Sprawdźmy więc wszystkie najważniejsze informacje. Odkryj aktualne Top 10 najchętniej oglądanych filmów w Polsce
- Tytuł oryginalny: Gangs of New York
- Format: Film
- Czas trwania: 2h 46 min
- Gatunek: Dramat historyczny
- Reżyseria: Martin Scorsese
- Scenariusz: Jay Cocks, Steven Zaillian, Kenneth Lonergan
- Główna obsada: Leonardo DiCaprio, Daniel Day‑Lewis, Cameron Diaz, Jim Broadbent, Liam Neeson
- Produkcja: Alberto Grimaldi Productions, Miramax Films, Touchstone Pictures
- Data premiery: 20 grudnia 2002
O czym jest Gangi Nowego Jorku
Amsterdam Vallon (Leonardo DiCaprio) spędził lata w poprawczaku dla nieletnich po tym, jak jego ojciec — ksiądz i wojownik z irlandzkiego gangu z Five Points — zginął w starciu z Billem Rzeźnikiem (Daniel Day‑Lewis), anglosaskim liderem dzielnicy. Gdy Amsterdam wraca już jako dorosły, jego świat wygląda dokładnie tak, jak go zostawił: Rzeźnik rządzi, korupcja jest walutą, a irlandzcy imigranci, którzy każdego dnia przypływają tysiącami, nie mają żadnego statusu, żadnej ochrony i właściwie niczego. Amsterdam wnika do najbliższego kręgu Billa, zdobywa jego zaufanie, dostaje władzę i odwleka zemstę dzień po dniu, płacąc za każde kolejne odroczenie coraz wyższą cenę.
Akcja rozgrywa się na tle wojny secesyjnej oraz zamieszek z 1863 roku przeciwko poborowi — jednego z najbardziej krwawych epizodów niepokojów społecznych w historii USA. Scorsese wykorzystuje prywatny konflikt Amsterdama z Rzeźnikiem jak soczewkę, przez którą pokazuje, jak budowała się „prawdziwa” Ameryka: nie przez założycielskie przemowy, tylko przez uliczną przemoc, handel wpływami i krew, która nigdy nie trafia do podręczników. Jenny Everdeane (Cameron Diaz), kieszonkowiec, który przeżył dzięki zdolności adaptacji, nie jest ani wybawicielką Amsterdama, ani jego ofiarą — to jedna z niewielu postaci, które doskonale wiedzą, kim są i czego chcą.
Przeczytaj też: Ten film z DiCaprio zgarnął 5 Oscarów i opowiada prawdziwą historię
Gangi Nowego Jorku – obsada i bohaterowie
Daniel Day‑Lewis gra Williama „Billa Rzeźnika” Cuttinga, przywódcę „Nativów” z Five Points i głównego antagonistę filmu. Day‑Lewis, mający na koncie trzy aktorskie Oscary — Moja lewa stopa (1990), Aż poleje się krew (2008) i Lincoln (2013) — tworzy z Billa Rzeźnika jedną z najczęściej cytowanych czarnych postaci amerykańskiego kina lat 2000. Bill nie jest po prostu brutalny: to człowiek z własnym kodeksem, spójną wizją tożsamości narodowej i rzadką u złoczyńców cechą — konsekwentnością. Krytycy zgodnie uznali, że to jedyny element filmu, co do którego nie było żadnych sporów.
Leonardo DiCaprio wciela się w Amsterdama Vallona, syna irlandzkiego księdza zabitego przez Billa, który wraca z poprawczaka po zemstę. To była pierwsza wspólna rola DiCaprio ze Scorsesem (później zrobili razem jeszcze Aviatora, Infiltrację, Wyspę tajemnic, Wilka z Wall Street i Czas krwawego księżyca). Recenzje były mieszane — część krytyków zauważała, że dynamika między dwoma aktorami działa na jego niekorzyść nie z powodu braku talentu, tylko dlatego, że Day‑Lewis funkcjonuje na zupełnie innej orbicie. Amsterdam jest celowo „nieprzeniknionym” bohaterem, a ta nieprzeniknioność nie wszystkim przypadła do gustu.
Cameron Diaz gra Jenny Everdeane, kieszonkowca, który nauczył się przetrwać w Five Points dzięki sprytowi i dyskrecji. W 2002 roku Diaz była u szczytu komercyjnej kariery, więc wybór ciężkiej, dramatycznej roli spotkał się ze sceptycyzmem u części krytyków. Jej bohaterka istnieje gdzieś pomiędzy Amsterdamem a Rzeźnikiem, ale nie zostaje sprowadzona do zwykłego „przedmiotu” ich rywalizacji — co, jak na film z wyraźnie męską dominacją w obsadzie, jest ponad standard.
Kim jest Martin Scorsese
Martin Scorsese urodził się w 1942 roku w nowojorskim Queens i dorastał w Little Italy na Manhattanie — dokładnie w środowisku, które nakręciło jego dożywotnią fascynację uliczną przemocą, kryminalnymi hierarchiami i miejską tożsamością. Studiował reżyserię na New York University i zadebiutował filmem Who’s That Knocking at My Door (1967), ale rozpoznawalny styl ugruntował dzięki Mean Streets (1973) i Taksówkarzowi (1976), nagrodzonemu Złotą Palmą w Cannes.
W jego filmografii są m.in. Wściekły byk (1980), Chłopcy z ferajny (1990) i Kasyno (1995) — nieformalna trylogia o nowojorskim świecie przestępczym, która zdefiniowała gatunek. Oscara za najlepszą reżyserię dostał dopiero w 2007 roku za Infiltrację, po pięciu przegranych nominacjach. Gangi Nowego Jorku były pierwszą współpracą z DiCaprio i projektem, za którym Scorsese chodził od 1970 roku, kiedy przeczytał książkę Asbury’ego, a droga do realizacji zajęła mu trzy dekady. Film nakręcono w całości w rzymskim Cinecittà, gdzie scenograf Dante Ferretti fizycznie odtworzył plan o powierzchni 14 000 m², przedstawiający Five Points z lat 60. XIX wieku — logistyczna decyzja, która kosztowała 30 mln dolarów tylko za budowę dekoracji.
Czy Gangi Nowego Jorku to prawdziwa historia?
Częściowo. Film bazuje na reportażowej książce Herberta Asbury’ego, The Gangs of New York: An Informal History of the Underworld, wydanej w 1928 roku, dokumentującej uliczne gangi XIX‑wiecznego Manhattanu. Postać Billa Rzeźnika jest inspirowana Williamem Poolem (1821–1855), bokserem i politykiem związanym z ruchem Know Nothing — choć imię, chronologia i okoliczności zostały na potrzeby filmu znacząco zmienione. Amsterdam Vallon oraz wątek zemsty są fikcyjne. Zamieszki z 1863 roku przeciwko ustawie poborowej to prawdziwe wydarzenie i jeden z najbardziej gwałtownych epizodów niepokojów społecznych w historii USA — film wykorzystuje je jako tło i finał.
Przeczytaj też: Monica Raymund w dramacie kryminalnym o uzależnieniach i morderstwie. Mało kto wie, że ten serial jest na Netflix
Co mówią krytycy o Gangi Nowego Jorku?
Film zebrał pozytywne recenzje, choć z wyraźnymi zastrzeżeniami. Na Rotten Tomatoes uzyskał 75% od krytyków (na podstawie 202 recenzji), a konsensus brzmi: to kino naznaczone przesadną ambicją, ale uratowane przez reżyserię i popis Day‑Lewisa. Variety pisało, że film „nie sięga poziomu arcydzieła”, ale chwaliło rekonstrukcję historyczną i stronę wizualną. Największy punkt sporny powracał scena po scenie: Day‑Lewis dominuje każdą sekwencję, w której się pojawia, zostawiając resztę obsady — w tym DiCaprio — w jego cieniu.
10 oscarowych nominacji bez ani jednej statuetki do dziś pozostaje ciekawostką w historii Akademii. Konkurencja w 2003 roku była wyjątkowo mocna — Chicago, Pianista, Godziny — a kampania promocyjna Miramaxu skończyła się wewnętrznym skandalem, który uderzył w wizerunek filmu w ostatnich tygodniach przed głosowaniem.
Dlaczego warto obejrzeć?
Jeśli oglądałeś Chłopców z ferajny albo Infiltrację dla tej scorsesowskiej energii — przemocy z choreografią, postaci mówiących szybko i umierających niespodziewanie — Gangi Nowego Jorku oferują wersję bardziej epicką i wolniejszą: ten sam Nowy Jork, tylko sto lat wcześniej, gdy zasady negocjowało się pięściami. Sam Daniel Day‑Lewis właściwie usprawiedliwia prawie trzy godziny seansu.
Gangi Nowego Jorku jest dostępny na Netflixie
Film czeka na Was w katalogu! ► OGLĄDAJ NA NETFLIXIE